Derketina bi dehan şervanên Sûrî li ber fekulîteya Polîsan li başûrê Trablusê, pirsgirêka şervanên Sûrî li Lîbyayê dîsa anî rojevê, di nav pirsên li ser hebûna wan a berdewam, çavkaniyên fînansmanê û saziyên berpirsiyar ên dayîna mûçeyên wan de, ji ber nebûna hejmarên fermî yên rast li ser hejmar û çarenûsa wan.
Li gorî rojnameya Şerq El-Ewsat, kombûna şervanan li Lîbyayê nerazîbûnek berfireh derxist holê, nemaze ji ber nezelaliya berdewam a li dora vê mijarê bi salan.
Raporên herêmî berê destnîşan kiribûn ku hin şervanên Sûrî mehê heta 2,000 dolar mûçe werdigirin, bêyî ku daneyên fermî mîqdara ku li ser wan tê xerckirin an jî saziya berpirsiyar a dayîna mûçeyên wan zelal bike.
Hebûna şervanên Sûrî li Lîbyayê vedigere sala 2019an, dema ku şervanên ji aliyên opozîsyona Sûrî – di nav de Firqeya Sultan Murad – bi piştgiriya Tirkiyeyê hatin veguheztin da ku alîkariya Hikûmeta Peymana Neteweyî ya berê bikin li dijî hêzên Artêşa Neteweyî ya Lîbyayê yên bi serokatiya Xelîfe Haftar di dema êrîşa wan a li ser paytext Trablusê de. Tevî rawestandina şerên mezin di sala 2020an de, komên şervanên Sûrî li Lîbyayê man.
Raportên mafên mirovan hejmara wan bi qasî 3,000 texmîn kirin, di heman demê de raporek dawî ya Panela Pisporên Neteweyên Yekbûyî hebûna wan a berdewam li çend deverên Trablusê, di nav de Salah el-Dîn, Ebû Salim, û baregeha leşkerî ya Yarmûk, û her weha li Misratayê belge kir. Raport her wiha beşdariya wan di pevçûnên ku di Gulana 2025an de li paytextê qewimîn de belge kir. Xwepêşandana şervanan li ser mûçeyên nedayî ne bûyerek nû ye; di Tebaxa 2021an de, Trablus şahidiya xwepêşandanek wisa ya bi dehan şervanên Sûrî li ser derengmayîn û kêmkirina mûçeyan kir.
Bi vejîna vê pirsgirêkê re, vîdyoyek li ser medyaya civakî belav bû, ku tê îdiakirin ku di hundurê baregehek leşkerî li Lîbyayê de hatiye kişandin, ku hejmarek şervanên Sûrî di hewşa baregehê de nîşan dide. Pispor û aborînasên Lîbyayî, wekî ku ji hêla Esharq El-Awsat ve hatî ragihandin, hişyar kirin ku hebûna berdewam a şervanên biyanî dibe barekî ewlehî û darayî li ser dewletê. Wan xwepêşandanên xwe yên ku daxwaza mafên xwe dikirin wekî nîşanek ji bo tevliheviya pirsgirêkê dihesibandin, di nav bangên ji bo çareserkirina hebûna wan û hesabpirsîna kesên ku beşdarî hiştina wan li derveyî çarçoveya saziyên dewletê bûne.
Di çarçoveyek têkildar de, ajansa nûçeyan a Dalil 24, bi îdiaya çavkaniyek hikûmetê ya bênav, pêşketinên berê yên di derbarê şervanên biyanî yên li Sûriyeyê de eşkere kir. Ajansê ragihand ku civînek li cihê “Cihû” li Lazkiyeyê, nêzîkî Zanîngeha Tişrînê, ku nûnerên leşkerî yên Rûsyayê, karmendên îstîxbarata Tirkiyeyê û endamên servîsên îstîxbarata hikûmeta Şamê beşdar bûn, hatiye lidarxistin.
Li gorî çavkaniyê, di civînê de daxwaza Siûdî ya şandina şervanên biyanî yên ku niha li Sûriyeyê ne bo Erebistana Siûdî, bi mebesta veguheztina wan bo Yemenê da ku li dijî Hûsiyan şer bikin, li hember mûçeyên mehane yên heta 2,400 dolar ji bo her şervanekî, hatiye nîqaşkirin. Çavkaniyê zêde kir ku li gorî agahiyên ku ji hêla Dalil24 ve hatine bidestxistin, rêkeftin di çarçoveyek herêmî û navneteweyî de û bi pejirandina Tirkiyeyê û Rûsyayê hatine çêkirin. Çavkaniyê destnîşan kir ku keştiyên şer ên Tirkiyeyê gihîştin bendera Lazkiyeyê û koma yekem ber bi Erebistana Siûdî ve veguhastin.
Li gorî heman çavkaniyê, koma yekem ji nêzîkî 1782 şervanan pêk dihat, ku piraniya wan bi eslê xwe biyanî bûn, di nav wan de Çeçen, Ozbek û Fransî hebûn, digel şervanên Sûrî yên ji Idlib, Heleb û Hemayê. Amadekarî ji bo şandina komên din di serdema pêş de didomin.
Di heman çarçoveyê de, raporên din behsa hewldanên Tirkiyeyê yên ji bo veguhestina şervanên biyanî yên ku niha li Sûriyeyê ne bo welatên Afrîkî da ku beşdarî operasyonên leşkerî bibin, di berdêla mûçeyên ku mehane bi qasî 2000 dolarî têne texmînkirin, kirin. Ev yek bi siyasetek ku Enqerê berê di pevçûnên herêmî de dimeşandiye re li hev dike, di nav de veguhestina şervanan ji Sûriyeyê bo Lîbya û Azerbaycanê.
Ger ev dane rast bin, ew nîşan didin ku diyardeya veguhestina şervanên Sûrî û biyanî di navbera herêmên pevçûnê de bi bidawîbûna şerê li Sûriyeyê an rawestandina şerên mezin li Lîbyayê bi dawî nebûye. Berevajî vê, xuya dike ku hin ji van şervanan hîn jî beşek ji torên leşkerî yên sînor in.
