Ny: 887 Milyon Belengaz Li Cîhanê Li Hember Guherîna Avhewayê Metirsîdar In
Raporeke nû ya NY eşkere dike ku nêzîkî 8 ji 10 kesan ku di nav xizaniya piralî de dijîn – nêzîkî 887 milyon ji 1.1 milyar kesan li cîhanê – rasterast rastî rîskên avhewayê tên, di nav de germahiya zêde, lehiyê, hişkesaliyê û qirêjiya hewayê.
Endeksa Xizaniya Piralî ya Cîhanî ya 2025-an, ku ji hêla Bernameya Pêşveçûnê ya Neteweyên Yekbûyî (UNDP) ve bi hevkariya Înîsiyatîfa Xizaniyê û Pêşveçûna Mirovan a Oxfordê ve hatî hilberandin, diyar dike ku krîza avhewayê bandorek girîng li ser xizanan dike, dibe ku rûbirûbûna wan bi pirsgirêkên rojane re zêde bike û şert û mercên jiyana wan xirabtir bike.
Rapot nîşan dide ku di nav kesên ku di nav xizaniya piralî ya dijwar de dijîn de, 651 milyon kes rastî du an bêtir rîskên avhewayê tên, di heman demê de 309 milyon kes rastî sê an çar rîskan di heman demê de tên.
Li gorî raporê, germahiya bilind û qirêjiya hewayê rîskên herî berbelav in, ku 608 milyon kes ji germê û 577 milyon kes jî ji qirêjiyê bandor dibin. Di heman demê de, 465 milyon kes li deverên ku meyla wan ji lehiyê heye dijîn, û 207 milyon kes jî li deverên ku ji ber ziwabûnê bandor bûne dijîn.
Di raporê de hat ravekirin ku barê rûbirûbûna bi rîskên avhewayê re li gorî herêm û komên dahatê diguhere, û hat destnîşankirin ku Başûrê Asiya û Afrîkaya Başûrê Çolistana mezin bi rêzê ve 380 milyon û 344 milyon mirovên xizan ên ku rastî van rîskan tên, herî zêde ne. Her wiha hat destnîşankirin ku welatên bi dahata navîn û kêm barê herî mezin hildigirin, ku 548 milyon mirovên xizan bi kêmanî rastî hin rîskên avhewayê tên.
Di raporê de tekezî li ser pêwîstiya bi stratejiyên bibandor ji bo kêmkirina xizaniyê û guncawbûna bi guherîna avhewayê re hat kirin, û hat xwestin ku sozên navneteweyî yên avhewayê veguherînin gavên pratîkî ku dê alîkariya komên herî xeternak ên li çaraliyê cîhanê bikin.
