SÜVEYDE KRİZİN KALBİNDE: SON ÇATIŞMALAR VE MEZHEPSEL GERİLİM DOSYASI
Süveyde – Suriye
Güney Suriye’de yer alan Süveyde vilayeti, son dönemde benzeri görülmemiş bir şiddet dalgasıyla karşı karşıya kaldı. Bu şiddet, yerel gruplar ile çeşitli silahlı unsurlar arasındaki çatışmaların yanı sıra mezhepsel gerilimler şeklinde yoğunlaştı. Durum, Aralık 2024’te Esad hükümetinin çökmesi ve Ahmed El-Şer liderliğinde geçici hükümetin kurulmasıyla birlikte ortaya çıkan güvenlik boşluğu nedeniyle daha da kritik hâle geldi.
NÜFUS YAPISI
Süveyde nüfusunun yaklaşık iki üçte birini Dürzîler oluştururken, geri kalan kısmı Hristiyan ve Bedevi azınlıklardan oluşmaktadır. Dürzîler, İsmailî kökenli olmalarına rağmen Kur’an’a değil, kendi kutsal metinleri olan Hikmet Mesajlarına bağlıdır. Tarih boyunca Dürzîler Fransız sömürgeciliğine karşı direnmiş, ancak Suriye hükümetinde başlıca liderlik pozisyonlarını işgal etmemiştir. Bunun başlıca nedeni Baas Partisi politikaları olmuştur.
Bişar Esad döneminde Dürzîler nispeten tarafsız bir duruş sergilemiş ve 2011’de muhalif gösterileri dağıtmak için bazı hükümet müdahalelerini kabul etmiştir. İç savaş sırasında ise Dürzîler taraf tutmamış ve yerel ölçekte yarı özerk bir yönetim benimsemişlerdir. Bölgede öne çıkan üç dini lider; Şeyh Hikmet El-Hicri, Şeyh Yusuf Cerbou ve Şeyh Hamud El-Henavi’dir.
SON ÇATIŞMALARIN GELİŞİMİ
Esad’ın düşmesinin ardından Süveyde, şiddetin yoğunlaştığı kritik bir döneme girdi:
Silahlı çatışmalar: Yerel Dürzî gruplar ile Bedevi silahlı unsurlar arasında ağır silahlar ve havan toplarının kullanıldığı çatışmalar yaşandı. Bu çatışmalar, Sahneya, Jermana, Arra, Lebin, Kanakir, Arika ve Dour gibi bölgelerde yoğunlaştı.
Kaçırma ve intikam: Yerel kabileler arasında karşılıklı kaçırma olayları arttı; 24 saatten kısa bir sürede yaklaşık 24 kişi kaçırıldı.
Saha cinayetleri ve infazlar: Yerel kaynaklar ve Suriye İnsan Hakları Gözlemevi’ne göre, onlarca Dürzî sivil ve silahlı kişi öldürüldü; ölenler arasında yerel temsilciler ve dini liderler de bulunuyor.
SÜVEYDE ASKERİ KONSEYİ
Şubat 2025’te kurulan Süveyde Askeri Konseyi, Dürzî grupları bir araya getirerek, başta Şeyh Hikmet El-Hicri’ye bağlı İzzet Adamları Hareketi olmak üzere vilayette istikrar ve güvenliği sağlama amacı taşıyor. Konseyin Suriye Demokratik Güçleri ile olası ilişkileri hakkında söylentiler bulunmaktadır.
İNSANİ VE SİVİL DURUM
Çatışmalar sonucunda 170’ten fazla kişi hayatını kaybetti veya yaralandı; bunların arasında siviller de bulunmakta olup, işkence ve keyfi tutuklama vakaları kaydedildi.
Bazı köyler yağmalandı ve mülkleri yakıldı; bir Dürzî dini merkezi tamamen hedef alındı.
Daha önce yerel hastaneler onlarca yaralıyı kabul etmiş, bazıları kritik durumda bulunmuş ve tıbbi ile insani hizmetlerde belirgin eksiklikler yaşanmıştı.
ULUSAL VE ULUSLARARASI TUTUM
Fransa ve ABD, şiddetin durdurulması, sivillerin korunması ve suçluların hesap vermesi çağrısında bulundu.
Yerel yönetim ve Süveyde vilayeti, kaçırılanların serbest bırakılması ve yerel güvenlik unsurlarının konuşlandırılması dahil olmak üzere, ateşkes için ön anlaşmalar yaptı.
İsrail ordusu, Dürzîlerin hedef alınmamasını sağlamak amacıyla sınırlı hava operasyonları düzenledi; kara müdahalesi reddedildi.
SONUÇ
Süveyde’de durum hâlen kırılgan. Şiddet ve kaçırma olayları devam etmekte olup, batı ve kuzey kırsalında çatışmaların yeniden patlak verme riski bulunuyor. Yerel ve dini liderler sükunet çağrısı yaparak diyalog kanallarının açılmasını isterken, uluslararası toplum gelişmeleri yakından izlemeye devam ediyor.
