Suriye’de Eski Rejimin Düşüşünün Üzerinden Bir Yıl Geçti: Ülkede Askerî Kontrol Haritası Değişti
Eski Suriye rejiminin, 2024 Kasım ayının sonlarında başlayan çatışmaların ardından çöküşünün üzerinden bir yıl geçti. Bu çatışmalar, Suriye’de güç dengelerini değiştirdi ve Heyet Tahrir el-Şam ile güneyden gelen bazı askerî grupların geniş alanları ele geçirmesine, hatta Şam’a girmesine yol açtı. Öte yandan, Suriye Demokratik Güçleri (QSD), kuzeydoğuda Türkiye’nin genişleme girişimlerini geri püskürttü; İsrail ise Suriye ve İran’a ait askerî noktaları hedef alan geniş çaplı hava operasyonları yürüttü. Rejimin düşmesiyle birlikte, ülkede birleşik bir askerî kurumun bulunmadığı bir dönem başladı.
Operasyonların Başlangıcı ve Rejim Müttefiklerinin Geri Çekilişi
“Düşmanlığı Caydırma Operasyonu” adıyla 27 Kasım 2024’te başlayan çatışmalar, Gazze savaşı ve İsrail-Hizbullah gerilimi gibi bölgesel gerginliklerin ortasında patlak verdi. İran ve Hizbullah’ın yıllardır Suriye’de önemli askerî varlığı olmasına rağmen, rejimin çöküşünden sonra bu güçlerin akıbeti belirsizliğini korudu. Önceki raporlar, zirve dönemlerinde Suriye’de İran destekli güçlerin, Devrim Muhafızları, müttefik milisler ve Hizbullah unsurlarıyla birlikte 20–30 bin savaşçıya ulaştığını tahmin ediyordu.
Hızlı İlerleyiş ve Eski Rejimin Çöküşü
Operasyonlar Batı Halep kırsalından başladı ve saldıran güçler 48 saat içinde Halep ve İdlib kırsalında geniş alanları ele geçirdi. Ardından Aralık ayının başında Halep tamamen düşerken, rejim güçleri Hama’ya çekildi. Hama da 5 Aralık’ta düştü ve rejimin kontrolü Şam, Humus ve Dera ile Kuneytra’nın bazı bölgeleriyle sınırlı kaldı.
Güneydeki Grupların Rolü ve Şam’a Giriş
Güneyde, Ahmed el Avde liderliğindeki yerel gruplar Dera ve çevresini, rejim güçlerinin geri çekilmesiyle birlikte ele geçirdi. Aynı dönemde, Heyet Tahrir el-Şam’ın saldırıları rejimi Humus’tan çekilmeye zorladı. Astana görüşmeleri üzerinden yürütülen bölgesel girişimlere rağmen, saldıran güçler başkente doğru ilerlemeyi sürdürdü.
8 Aralık 2024’te, saldıran güçlerin Şam’a girdiği açıklandı ve eski Cumhurbaşkanı Beşar Esad Moskova’ya doğru ülkeyi terk etti.
Kuzeyde Türkiye ile QSD Arasındaki Gerilim
Türkiye destekli gruplar, rejimin çöküşünden yararlanarak kuzeyde ilerlemek istese de, QSD ,27 Kasım’dan itibaren Menbic’e yönelik saldırıları püskürttü. 11 Aralık’ta ABD arabuluculuğunda ateşkes ilan edilse de, çatışmalar düşük yoğunlukla devam etti ve kontrol haritasında büyük bir değişiklik olmadı.
Aynı dönemde QSD Deyrizor kırsalı, Bukemal, Mayadin ve Rakka’nın bazı kırsal bölgelerini ele geçirdi; ancak Heyet Tahrir el-Şam güçlerinin bu bölgelere yaklaşması üzerine tekrar geri çekildi.
İsrail’in Suriye Askerî Cephaneliğini Hedef Alması
Rejimin düşüşünün ardından İsrail, 11 Aralık 2024’te savaş yıllarının en kapsamlı hava operasyonunu gerçekleştirdi. Operasyonlarda askerî noktalar, silah depoları ve hava meydanları hedef alındı. Medya tahminlerine göre 120’den fazla nokta, 8 havaalanı ve hava üssü ile İran destekli gruplara ait füze depoları imha edildi. Binlerce İran yanlısı savaşçının öldüğü veya bölgeden çekildiği bildirildi.
Birleşik Suriye Ordusunun Yokluğu ve Güneyde Yeni Dengeler
Olayların üzerinden bir yıl geçmesine rağmen, Heyet Tahrir el-Şam’ın orduyu ve güvenlik kurumlarını feshetme kararı sonrası hâlâ birleşik bir Suriye askerî kurumu kurulmuş değil. Ülke genelinde çeşitli silahlı gruplar sahayı kontrol etmekte.
Güneyde ise İsrail, 1974’te imzalanan ateşkes hattının ötesine geçerek askerî varlığını genişletti ve Kuneytra, Süveyda, Dera ve Şam’ın güney kırsalını kapsayan, başkente yakın bölgelere kadar uzanan bir tampon bölge oluşturmayı hedeflediği belirtiliyor.
